Ghetto Krakau

Krakau, Polsky-tour

..
 
..
 
>> Fotopagina <<
 

In de 16de eeuw woonde 80 procent van alle joden ter wereld in Polen. Kazimierz is de vroegere joodse wijk van Krakau. De wijk werd in 1335 gesticht door koning Kazimierz de Grote en was een op zich staande gemeenschap, los van de stad Krakau. Het was een labyrinth van nauwe straatjes waarin kerken en synagogen broederlijk naast elkaar stonden en als dusdanig was de wijk voor de Tweede Wereldoorlog een oord van verdraagzaamheid en welvarendheid. Ze werd gemeenzaam Judenstadt genoemd. In 1938 woonden er 60.000 joden in Krakau, een kwart van de bevolking van de stad.

In september 1939 kwam aan dat relatief vreedzaam samenleven een einde toen de nazi’s de wijk binnenvielen. Alle joodse jongens en mannen boven twaalf jaar moesten een armband dragen om zich te identificeren. Wie kon werd gesommeerd om te werken voor de nazi’s, synagogen werden gesloten en de relikwieën uit de synagogen werden door de nazi’s aangeslagen, joden mochten het voetpad niet gebruiken, noch het publiek transport of de stadsparken. En joods bezit werd zonder pardon aangeslagen.

Vanaf mei 1940 wilden de nazi’s van Krakau de zuiverste stad maken van de streek en massale deportaties begonnen. Ongeveer 16.000 joden mochten in Krakau blijven, de rest werd de stad uitgezet. Vanaf 3 maart 1941 werd Podgorze, een wijk aan de andere kant van de Visula-rivier ontruimd en ingericht als ghetto voor de joden. Op een plaats waar voordien 3.000 Polen woonden, werden nu 15.000 joden bij elkaar gepropt. Het stadsdeel werd hermetisch afgesloten: het werd ommuurd en alle ramen en deuren die uitgaven op de Arische wijken werden dichtgemetseld. Vanaf mei 1942 begonnen de massale deportaties van joden naar de concentratiekampen. Het eerste transport deporteerde 7.000 joden, het tweede 4.000 naar het concentratiekamp van Belzec. In 1943 volgde de laatste fase: 4.000 joden werden naar werkkampen gebracht en 2000 joden, die niet in staat werden geacht te werken, werden in de straten van Podgorze omgebracht.

Op 18 Zgody Square, nu Bohaterow Getta Square, staat Apotheek Onder de Arend, een belangrijke plaats voor het leven in het ghetto. Tadeusz Pankiewicz, de eigenaar, kreeg van de nazi’s de toestemming zijn apotheek verder te zetten in het ghetto. Hier kwamen de intelligentia bijeen om te discussiëren, zich te amuseren en zich te verstoppen. Ook brieven, berichten en waardevolle voorwerpen werden via de apotheek buitengesmokkeld. Pankiewicz kreeg in 1983 de onderscheiding Righteous Among Nations en de apotheek werd volledig gerestaureerd dankzij Roman Polanski – een overlever van het ghetto van Krakau – en Steven Spielberg, die er Schindler’s List opnam.

Na de oorlog meldden zich 13.000 joden bij het joods Commitee in Krakau op zoek naar familie en vrienden, maar de meesten konden de herinneringen aan de gruwel niet aan en trokken verder. Enkelingen bleven achter en probeerden hun leven opnieuw op te bouwen in Krakau. Maar de komst van het communisme maakte het leven zeker niet makkelijker. In 1948 waren er nog 5.900 joden in Krakau.

In de jaren ’60 (voornamelijk ’68 en ’69) laaide het anti-zionisme opnieuw op en waren joden regelmatig het slachtoffer van heksenjachten, pesterijen en brutaliteiten. Opnieuw ontvluchtten duizenden joden het land: In 1978 waren en nog nauwelijks 600 joden in Krakau.

Tot 2000 lag Kazimierz nog grotendeels in puin, maar de laatste jaren is de plek plots weer hip en worden her en der gebouwen gerenoveerd. Trendy cafeetjes springen als paddestoelen uit de grond.

Stille getuigen uit het verleden zijn de verschillende joodse begraafplaatsen en de synagoges die nog steeds in puin liggen. Slechts één synagoge, de Remasynagoge, is gerestaureerd en een gemeenschap van 150 orthodoxe joden gaat er nu opnieuw naar de gebedsdienst.

De joden in Krakau vandaag

Op dit ogenblik wonen in Polen tussen de 1.500 en de 15.000 joden. In Krakau wonen er 150 à 1.500. De schattingen lopen zoveel uiteen omdat ze afhankelijk zijn van hoe je een jood definieert. Vele joden zijn niet echt joods volgens de traditionele voorschriften of kennen nog nauwelijks de joodse tradities.

 

 
Onze mening:
Van de ghetto in Krakau is er minder over dan wat wij in Warschau gezien hebben. Een stukje van de muur is hier en daar nog te zien. De joodse wijk Kazimierz bestaat nog, en dat is te zien aan de synagoge waar we in zijn geweest en de joodse restaurants op het plein.